اضطراب و اعتیاد به مواد مخدر و الکل مانند دیگر اختلالات و امراض روانی نیاز به درمان دارند و رابطه میان آن‌ها غیر قابل انکار است. در بسیاری از موارد افرادی که دچار اضطراب هستند به سمت الکل و مواد مخدر روی می‌آورند تا این علائم را کاهش دهند یا کمتر دچار نگرانی و استرس شوند. برخی از داروهای ضد افسردگی نیز دارای مقادیری مواد مخدر هستند و خود به خود بیماران را وابسته و معتاد می‌سازند. به طور کلی و با مصرف مواد مخدر و الکل مشکلات بیماران حل و فصل نشده بلکه مسائل تازه‌ای به دردها و امراض آن‌ها اضافه می‌شود.
در این مقاله در این رابطه بیشتر صحبت خواهیم کرد و به این پرسش پاسخ خواهیم داد که چرا افراد مبتلا به اضطراب بیش از سایرین در معرض مصرف مواد مخدر و اعتیاد هستند؟. پس اگر شما هم به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه هستید با ما همراه باشید.
اضطراب و اعتیاد؛ دو روی یک سکه
اضطراب و اعتیاد دو روی یک سکه‌اند و به یکدیگر ارتباط دارند. با این حال شکل رابطه آن‌ها در مواقع مختلف با یکدیگر فرق می‌کند.
به گونه‌ای که امکان دارد فرد به دلیل استرس‌های شدید و بی امان به سمت مواد مخدر و الکل بیاید و احساس کند با این کار آرامش می‌یابد. یا بالعکس. با مصرف مواد مخدر و الکل اضطراب فرد افزایش پیدا کند.
چرا افراد مبتلا به اضطراب بیشتر در معرض مصرف مواد مخدر هستند؟
افراد مبتلا به اضطراب امکان دارد به خوددرمانی دست بزنند و یا برای تسکین علائم اضطراب خود به مواد مخدر و الکل روی بیاورند. در ابتدای کار و با مصرف این مواد احساس آرامش به این افراد دست می‌دهد و آن‌ها را وادار می‌سازد تا بیشتر و بیشتر از مواد مخدر یا الکل استفاده کنند. هرچه میزان استفاده از این مواد بیشتر می‌شود فرد نیز بیشتر با اختلال مصرف مواد مخدر روبرو می‌گردد.
نقش الکل و مواد مخدر در کاهش موقتی اضطراب
الکل و مواد مخدر تغییراتی را در مغز ایجاد می‌کنند و می‌توانند با کاهش مواد شیمیایی در مغز به طور طبیعی در کاهش اضطراب نقش داشته باشند. اما این تاثیر موقتی و گذرا بوده و به زودی از بین می‌رود و فرد با ادامه دادن مصرف مواد مخدر و الکل با عوارض و آسیب‌های جدید و جدی روبرو می‌شود.
چگونه مصرف الکل و مواد مخدر اضطراب را تشدید می‌کند؟
با مصرف بیشتر الکل و مواد مخدر اضطراب نیز افزایش یافته و فرد احساس می‌کند برای مقابله با این حالت به الکل یا مواد مخدر بیشتری نیاز دارد. این عامل نیز سبب می‌شود مصرف الکل و مواد مخدر روز به روز بیشتر شده و فرد تحت تاثیر عوارض ناشی از مصرف بیش از حد این مواد و اعتیاد قرار بگیرد.
به طور کلی مصرف الکل و مواد مخدر عملکرد روزانه انسان را مختل می‌سازند و تعادل مغز را به هم می‌زنند. به این ترتیب بر افکار، احساسات و رفتارهای ما اثرگذارند.
الکل و مواد مخدر به آزاد سازی تغییرات شیمیایی مغز کمک می‌کنند و در تضعیف قسمت‌هایی از مغز که با مهار افکار و احساسات و یا افزایش اعتماد به نفش در ارتباطند، تحریکاتی به وجود می‌آورند. لذا به تغییرات خلقی، عصبانیت، اضطراب بیشتر و افسردگی منجر می‌گردند.
وابستگی روانی و فیزیکی؛ حلقه معیوب اضطراب و اعتیاد
در زمینه اضطراب و اعتیاد یا وابستگی به مواد مخدر و الکل پژوهش‌های زیادی انجام شده که نشان می‌دهد بین اضطراب و اعتیاد همبستگی وجود دارد. طبق نتایج برخی از پژوهش‌ها افرادی که دچار اضطراب می‌شوند آسیب پذیری بالاتری هم در برابر اعتیاد دارند.
از آنجایی که با مصرف این مواد در ابتدا فرد با احساس لذت روبرو می‌شود و یا یک حالت تسکین موقت را تجربه می‌کند، پس به مصرف مکرر آن‌ها روی می‌آورد تا لذت بیشتری ببرد و مصرف این مواد در گذشت زمان به وابستگی منجر می‌گردد.
روش‌های سالم برای کنترل اضطراب بدون مصرف مواد مخدر
برای کنترل اضطراب راه‌های سالم و بدون دردسری هم وجود دارد تا فرد در دام اعتیاد گرفتار نشود. یکی از بهترین این راهکارها ورزش کردن است که هورمون‌های استرس را تنظیم و کنترل می‌کند. به ویژه فعالیت‌هایی مانند پیاده روی یا دویدن آهسته که از جمله ورزش‌های شامل حرکات تکراری عضلانی هستند، در کنترل و کاهش اضطراب نقش موثری دارند.
مدیتیشن و مصرف مکمل‌ها مانند اسیدهای چرب امگا ۳، چای سبز، سنبل الطیب و….نیز می‌توانند برای کنترل اضطراب مورد استفاده قرار بگیرند. با ریلکس کردن عضلات و روغن‌ها و استشمام رایحه‌های خاص مانند اسطوخودوس، گل سرخ، ترنج، بابونه رومی، کندر، چوب صندل و… هم می‌توانید نقش موثری در کنترل اضطراب داشته باشید.
تاثیر درمان‌های روانشناختی بر کاهش اضطراب و پیشگیری از اعتیاد
درمان‌های شناختی و رفتاری و یا روانشناختی از جمله رویکردهای روانشناسی مبتنی بر رفتار درمانی هستند و برای درمان اضطراب و اختلالات اضطرابی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. در حال حاضر روانشناسان زیادی از این رویکرد استفاده کرده و این روش مورد اقبال مراجعه کنندگان زیادی نیز قرار می‌گیرد.
در درمان‌های روانشناختی درمانگر به بیمار کمک می‌کند تا الگوهای فکری و رفتاری خود را شناسایی کند. به ویژه الگوهایی که به احساسات ناخوشایند منجر شده و دردسرهایی ایجاد کرده‌اند.
پس از شناخت این الگوها درمانگر به بیمار کمک می‌کند تا آن‌ها را تغییر دهد. فرض اصلی این روش‌ها این است که برخی از الگوهای فکری به واکنش‌های جسمانی و اضطراب منجر می‌گردند. پس با تغییر آن‌ها می‌توان اضطراب را کاهش داد و از اعتیاد نیز پیشگیری نمود.
علاوه بر این در این رویکردها به بیماران تکنیک‌هایی آموزش داده می‌شوند تا با استرس‌های خود مقابله کنند و برخورد سالمی با احساسات مشکل ساز یا منفی داشته باشند.
راه‌های ترک اعتیاد و کاهش اضطراب به صورت همزمان
تا اینجای مقاله متوجه شدید که اضطراب و اعتیاد تا چه اندازه به یکدیگر ارتباط دارند. به گونه‌ای که اضطراب شدید ممکن است به اعتیاد به مواد مخدر بینجامد و یا اعتیاد به مواد مخدر اضطراب را به دنبال داشته باشد. به این ترتیب راهکارهایی هم وجود دارند که به صورت همزمان برای کاهش اضطراب و ترک اعتیاد مورد استفاده قرار می‌گیرند.
از جمله این روش‌ها می‌توان به درمان‌های شناختی و رفتاری و دریافت مشاوره از روانشناسان و متخصصین اشاره کرد. انجام فعالیت‌های فیزیکی و ورزش کردن به خصوص به شکل تیمی نیز در کاهش علائم اضطراب و اعتیاد نقش موثر دارند و بهتر است فعالیت‌هایی مانند ورزش‌های هوازی در برنامه روزانه شما قرار بگیرند. تغذیه سالم و کامل نیز ضرورت دارد تا اضطراب و اعتیاد از بین برود.